همه مقالات تخصصی

سلامت دیسک با smartctl: پیش از خرابی هشدار بگیرید

با smartctl وضعیت SMART دیسک را بخوانید، آزمون کوتاه و بلند اجرا کنید و نشانه‌های خرابی را پیش از از دست رفتن داده تشخیص دهید.

سلامت دیسک با smartctl: پیش از خرابی هشدار بگیرید

دیسک‌ها معمولاً بی‌صدا خراب نمی‌شوند؛ پیش از آن، سرنخ‌هایی مثل سکتور بازنگاشت‌شده یا خطای خواندن می‌دهند. ابزار smartctl همین سرنخ‌ها را از SMART می‌خواند. این راهنما می‌گوید کدام اعداد مهم‌اند و چه زمانی باید بکاپ را جدی‌تر کرد.

۱. نصب و اولین بررسی

بستهٔ smartmontools را نصب کنید و فقط وضعیت کلی را بخوانید:

sudo apt install smartmontools
sudo smartctl -H /dev/sda

نتیجهٔ PASSED یعنی دیسک هنوز خودش را معیوب اعلام نکرده؛ این تضمین سلامت نیست. اگر FAILED دیدید، اول بکاپ بگیرید و بعد سراغ تعویض بروید.

۲. صفت‌هایی که باید دنبالشان بگردید

خروجی کامل را با sudo smartctl -a /dev/sda ببینید. روی این چند مورد تمرکز کنید:

  • Reallocated_Sector_Ct: سکتورهایی که دیسک جایگزین کرده است.
  • Current_Pending_Sector: سکتورهای مشکوک که منتظر بازنگاشت‌اند.
  • Offline_Uncorrectable: خطاهایی که اصلاح نشده‌اند.
  • UDMA_CRC_Error_Count: معمولاً مشکل کابل یا کانکتور است، نه خود دیسک.

عدد صفر برای سه مورد اول خوب است. رشدی که از یک بررسی تا بررسی بعد ادامه دارد مهم‌تر از یک عدد کوچک و ثابت است.

۳. آزمون کوتاه و بلند

sudo smartctl -t short /dev/sda
sudo smartctl -l selftest /dev/sda

آزمون کوتاه چند دقیقه طول می‌کشد. آزمون بلند (-t long) کل سطح را می‌خواند و ساعت‌ها زمان می‌برد؛ آن را در ساعت کم‌بار اجرا کنید. نتیجه در بخش self-test log می‌آید.

۴. NVMe، RAID و سرور مجازی

برای NVMe از sudo smartctl -a /dev/nvme0 استفاده کنید و به Percentage Used و Media and Data Integrity Errors نگاه کنید. پشت کارت RAID سخت‌افزاری باید نوع کنترلر را بدهید، مثلاً -d megaraid,0. روی بیشتر سرورهای مجازی دیسک مجازی SMART ندارد؛ آنجا سلامت دیسک فیزیکی با ارائه‌دهنده است.

۵. بررسی دوره‌ای

یک بار خواندن کافی نیست. می‌توانید بررسی هفتگی را با تایمر systemd زمان‌بندی کنید و خروجی را ذخیره کنید تا روند را ببینید. هیچ هشداری جای بکاپ آزمایش‌شده را نمی‌گیرد.

۶. مثال توضیحی، نه اندازه‌گیری واقعی

فرض کنید در سه بررسی هفتگی، Current_Pending_Sector به ترتیب ۰، ۰ و ۸ شده است. این عددها فقط برای توضیح ساخته شده‌اند، نه اندازه‌گیری واقعی. جهش از صفر به هشت یعنی زمان بکاپ کامل و برنامهٔ تعویض است، نه صبر برای FAILED.

۷. اشتباه‌های رایج

  • اکتفا به PASSED و نادیده‌گرفتن صفت‌های جزئی.
  • اجرای آزمون بلند روی سرور شلوغ در ساعت اوج.
  • سرزنش دیسک وقتی UDMA_CRC_Error_Count بالا رفته و کابل مشکل دارد.
  • انتظار SMART از دیسک مجازی VPS.

۸. پرسش‌های متداول

PASSED یعنی دیسک سالم است؟ نه لزوماً؛ فقط یعنی آستانهٔ خرابی سازنده رد نشده است.

هر چند وقت بررسی کنیم؟ هفتگی برای سرور مهم کافی است و روند عددها مهم‌تر از یک عدد است.

آزمون بلند خطرناک است؟ فقط می‌خواند، اما بار I/O ایجاد می‌کند؛ پس در ساعت کم‌بار اجرا شود.

۹. چک‌لیست سریع

  1. smartmontools نصب شد.
  2. وضعیت کلی با -H خوانده شد.
  3. سه صفت کلیدی ثبت شد.
  4. آزمون کوتاه اجرا و نتیجه دیده شد.
  5. بررسی دوره‌ای و بکاپ تست‌شده برقرار است.

اگر برای بررسی عملکرد یا نگهداری سرور به همکاری نیاز دارید، محدودهٔ خدمات مدیریت سرور را ببینید.

راهنماهای بیشتر سرور و وردپرس در آرشیو مقالات جمع شده‌اند.

منابع رسمی

smartmontools documentation · smartctl(8) man page