همه مقالات تخصصی

اسکریپت‌های Bash امن‌تر برای سرور: set -Eeuo pipefail، trap، نقل‌قول و flock

اسکریپت Bash امن‌تر برای سرور بنویسید: حالت سخت‌گیرانه، نقل‌قول متغیرها، پاکسازی با trap، جلوگیری از اجرای هم‌زمان با flock و بررسی با shellcheck و dry run.

اسکریپت‌های Bash امن‌تر برای سرور: set -Eeuo pipefail، trap، نقل‌قول و flock

بسیاری از مشکل‌های سرور از یک اسکریپت کوچک شل شروع می‌شود: متغیر تنظیم‌نشده‌ای که حذف را به کاری بسیار بزرگ‌تر تبدیل می‌کند، گامی شکست‌خورده که نادیده گرفته می‌شود یا دو اجرای cron که هم‌پوشانی دارند. چند عادت اسکریپت را بسیار امن‌تر می‌کند: حالت سخت‌گیرانه، نقل‌قول، پاکسازی با trap، قفل و dry run. این راهنما قالب کوچک امن را نشان می‌دهد. دستورها از مستندات Bash و ShellCheck آمده‌اند؛ روی سرور شما اجرایشان نکرده‌ام.

۱. با حالت سخت‌گیرانه شروع کنید

حالت سخت‌گیرانه اسکریپت را هنگام خطا، متغیر تنظیم‌نشده و شکست وسط pipe متوقف می‌کند:

#!/usr/bin/env bash
set -Eeuo pipefail
IFS=$'\n\t'
# -e stop on error, -u fail on unset variables, pipefail fail if any pipe stage fails

همه‌چیز را نمی‌گیرد، اما بسیاری از شکست‌های بی‌صدا را حذف می‌کند.

۲. پاکسازی کنید و از هم‌پوشانی جلوگیری کنید

از پوشهٔ موقت استفاده کنید، هنگام خروج حذفش کنید و قفل بگیرید تا دو اجرا هم‌پوشانی نکنند:

WORKDIR=$(mktemp -d)
cleanup() { rm -rf -- "$WORKDIR"; }
trap cleanup EXIT
trap 'echo "failed at line $LINENO" >&2' ERR
exec 9>/var/lock/myjob.lock
flock -n 9 || { echo 'already running' >&2; exit 0; }

این با cron یا تایمر خوب جفت می‌شود؛ راهنمای تایمرهای systemd و برای عادت dry run راهنمای بکاپ rsync را ببینید.

۳. نقل‌قول، اعتبارسنجی و لاگ

هر متغیر را نقل‌قول کنید، ورودی را بررسی کنید و آنچه شد را لاگ کنید:

file="$1"                                  # always quote variables
[ -r "$file" ] || { echo "cannot read: $file" >&2; exit 2; }
rsync -a --dry-run -- "$SRC/" "$DEST/"        # dry run before the real run
log() { printf '%s %s\n' "$(date -Is)" "$*" >> /var/log/myjob.log; }

فایل‌های لاگ باید چرخانده شوند؛ راهنمای logrotate را ببینید.

۴. پیش از اجرا بررسی کنید

نحو را بسنجید، ShellCheck بزنید و قبل از اینکه اسکریپت به تولید دست بزند روی داده آزمایشی ردیابی‌اش کنید:

bash -n myjob.sh               # syntax check
shellcheck myjob.sh           # finds quoting and logic mistakes
bash -x myjob.sh              # trace what runs
./myjob.sh; echo "exit code: $?"

اسکریپت‌های پرخطر را اول روی یک کپی و با بکاپ آماده اجرا کنید.

۵. اشتباه‌هایی که باید پرهیز کرد

این الگوها بدترین حادثه‌ها را می‌سازند:

rm -rf $DIR/*                   # if DIR is empty this becomes rm -rf /*
cd "$DIR" && rm -rf *         # safer, but still verify DIR first
Unquoted $file                 # breaks on spaces and wildcards
No lock in cron                # two runs overlap and corrupt data

مسیر صریح بنویسید، پیش از حذف بررسی کنید متغیر خالی نباشد و اسکریپت‌های روزمره را با root اجرا نکنید؛ راهنمای sudoers را ببینید.

۶. مثال توضیحی، نه اندازه‌گیری واقعی

فرض کنید اسکریپت پاکسازی (ساختگی) فایل‌های قدیمی را در $BACKUP_DIR/old حذف می‌کند. اگر متغیر تنظیم‌نشده باشد مسیر می‌شود /old و در بدترین حالت دستور مکان اشتباهی را هدف می‌گیرد. با set -u اسکریپت فوراً متوقف می‌شود و با بررسی خالی‌نبودن متغیر اشتباه هرگز به دستور حذف نمی‌رسد.

۷. اشتباه‌های رایج

  • متغیرهای بدون نقل‌قول.
  • حذف با متغیر بررسی‌نشده.
  • نبود قفل برای اسکریپت زمان‌بندی‌شده.
  • نادیده‌گرفتن کد خروج.
  • نزدن dry run.
  • اجرای همه‌چیز با root.

۸. پرسش‌های متداول

set -e همهٔ خطاها را می‌گیرد؟ نه؛ بعضی زمینه‌ها مثل شرط‌ها مستثنا هستند، پس اسکریپت را تست کنید.

trap برای چیست؟ برای پاکسازی فایل‌های موقت حتی وقتی اسکریپت شکست می‌خورد.

shellcheck چیست؟ ابزاری که اشتباه‌های رایج اسکریپت شل را نشان می‌دهد.

برای برنامه‌های بزرگ Bash مناسب است؟ برای منطق طولانی، زبانی با تست بهتر ممکن است امن‌تر باشد.

۹. چک‌لیست سریع

  1. حالت سخت‌گیرانه بگذارید.
  2. متغیرها را نقل‌قول کنید.
  3. ورودی را اعتبارسنجی کنید.
  4. برای پاکسازی trap بگذارید.
  5. قفل بیفزایید.
  6. dry run بزنید.
  7. shellcheck اجرا کنید.

اگر برای بررسی عملکرد یا نگهداری سرور به همکاری نیاز دارید، محدودهٔ خدمات مدیریت سرور را ببینید.

راهنماهای بیشتر سرور و وردپرس در آرشیو مقالات جمع شده‌اند.

منابع رسمی

Bash manual: The set builtin · Bash manual: trap · ShellCheck wiki · flock(1)