اگر راهاندازی مجدد سرور لینوکس طولانی شده، اول باید بدانید زمان کجا صرف میشود. ابزار systemd-analyze زمان بوت را اندازه میگیرد و سرویسهای کند را نشان میدهد. مهم این است که بین «سرویس کند» و «سرویسی که منتظر وابستگی است» فرق بگذارید.
۱. زمان کل بوت
systemd-analyze
systemd-analyze time
خروجی زمان را به firmware، loader، kernel و userspace تقسیم میکند. اگر بخش بزرگ مربوط به firmware یا کرنل است، علت در سختافزار یا درایورهاست و سرویسها مقصر نیستند. اگر userspace بزرگ است، سراغ سرویسها بروید.
۲. سرویسهای کند
systemd-analyze blame | head -15
این فهرست سرویسها را بر اساس زمان راهاندازی مرتب میکند. دقت کنید زمان زیاد لزوماً مقصر بودن نیست. سرویسی که منتظر شبکه یا دیسک است، زمان انتظار هم دارد و ممکن است بقیه موازی اجرا شوند.
۳. زنجیرهٔ بحرانی
systemd-analyze critical-chain
این دستور نشان میدهد چه زنجیرهای از سرویسها بوت را به تأخیر انداخته است. فقط آیتمهای روی این زنجیره بوت را طولانی میکنند. سرویس کند خارج از زنجیره معمولاً مهم نیست.
۴. علتهای رایج و رفع
موارد رایج: انتظار برای شبکه (مثل wait-online)، mount شبکهای که پاسخ نمیدهد، یا فایلسیستم بزرگ در حال fsck. سرویس را بیحساب غیرفعال نکنید. ابتدا علت را از لاگها با journalctl بخوانید و تنظیم mount را در fstab بررسی کنید.
۵. تغییر و اندازهگیری دوباره
بعد از هر تغییر، ریستارت کنید و دوباره systemd-analyze را اجرا کنید تا اثر را با عدد ببینید. برای مدیریت سرویسها به راهنمای systemd نگاه کنید. تغییرها را ثبت کنید تا بتوانید برگردانید.
۶. مثال توضیحی، نه اندازهگیری واقعی
فرض کنید بوت سرور دو دقیقه طول میکشید. critical-chain نشان داد زنجیره منتظر یک mount شبکهای بود که در دسترس نبود. با اصلاح گزینهٔ mount و اضافهکردن مهلت مناسب، بوت کوتاهتر شد. این سناریو فقط برای توضیح است، نه اندازهگیری واقعی.
۷. اشتباههای رایج
- غیرفعال کردن سرویس صرفاً چون در blame اول است.
- نادیدهگرفتن تفاوت blame و critical-chain.
- تغییر چند چیز با هم و نسنجیدن دوباره.
- فراموش کردن mountهای شبکهای در fstab.
۸. پرسشهای متداول
blame و critical-chain چه فرقی دارند؟ blame زمان هر سرویس است؛ critical-chain مسیر مؤثر بر بوت را نشان میدهد.
زمان firmware را میشود کم کرد؟ بیشتر از تنظیمات BIOS یا UEFI.
آیا بوت کند خطرناک است؟ نه؛ ولی ممکن است نشانهٔ مشکل دیسک یا شبکه باشد.
۹. چکلیست سریع
- زمان کل بوت اندازهگیری شد.
- blame و critical-chain خوانده شد.
- علت از journalctl پیدا شد.
- تغییر ثبت شد.
- بعد از ریستارت دوباره سنجیده شد.
اگر برای بررسی عملکرد یا نگهداری سرور به همکاری نیاز دارید، محدودهٔ خدمات مدیریت سرور را ببینید.
راهنماهای بیشتر سرور و وردپرس در آرشیو مقالات جمع شدهاند.
منابع رسمی
systemd-analyze manual page · systemd documentation: systemd-analyze · systemd.mount manual page
