همه مقالات تخصصی

تشخیص مصرف بالای CPU در سرور لینوکس

راهنمای عملی برای تفکیک مصرف واقعی CPU از Load، I/O wait، فشار حافظه، ترافیک، PHP، دیتابیس و پردازش‌های معیوب در سرور لینوکس.

تشخیص مصرف بالای CPU در سرور لینوکس

بالا رفتن CPU در سرور لینوکس همیشه به معنی کمبود پردازنده نیست. ممکن است Load به‌خاطر I/O، صف پردازش، کمبود حافظه، ترافیک ناگهانی، PHP-FPM، دیتابیس یا یک پردازش معیوب افزایش یافته باشد. عیب‌یابی درست باید بر اساس زمان رخداد، نوع مصرف و پردازش مسئول انجام شود.

۱. ابتدا وضعیت کلی را ثبت کنید

زمان شروع مشکل، آخرین تغییرات، ترافیک، Deploy، Cron و هشدارهای مانیتورینگ را ثبت کنید. سپس وضعیت Load، CPU، حافظه و دیسک را هم‌زمان ببینید:

uptime
free -m
vmstat 1 10
iostat -xz 1 10

Load Average تعداد کارهای در حال اجرا یا منتظر منابع را نشان می‌دهد و با درصد CPU یکی نیست. Load بالا همراه CPU آزاد می‌تواند نشانه انتظار I/O یا پردازش‌های متوقف‌نشده باشد.

۲. اجزای مصرف CPU را تفکیک کنید

در خروجی top به user، system، iowait و steal توجه کنید. user بالا معمولاً به کد برنامه، PHP یا محاسبات دیتابیس مربوط است. system بالا می‌تواند از syscall، شبکه یا کرنل باشد. iowait بالا به انتظار دیسک اشاره می‌کند و steal در ماشین مجازی می‌تواند نشان‌دهنده فشار روی میزبان باشد.

top
mpstat -P ALL 1
pidstat -u -r -d 1

۳. پردازش و Thread مسئول را پیدا کنید

ps -eo pid,ppid,user,comm,%cpu,%mem --sort=-%cpu | head -20
top -H -p PID
pidstat -p PID 1

نام پردازش کافی نیست. PID، کاربر اجراکننده، آرگومان‌ها، زمان شروع و فایل‌های باز را بررسی کنید. قبل از Kill کردن، لاگ و نمونه وضعیت را ذخیره کنید تا علت از بین نرود.

۴. ترافیک و وب‌سرور را بررسی کنید

افزایش درخواست، ربات مخرب، Endpoint کند یا حلقه Redirect می‌تواند CPU وب‌سرور و PHP را بالا ببرد. Access Log را بر اساس IP، URL، Status و زمان پاسخ تحلیل کنید. تعداد Connectionها و صف را با ابزارهایی مانند ss بررسی کنید.

ss -s
ss -ant | awk '{print $1}' | sort | uniq -c
awk '{print $1}' access.log | sort | uniq -c | sort -nr | head

۵. PHP-FPM را تحلیل کنید

تعداد Workerهای فعال، صف، pm.max_children، زمان اجرای Script و Slow Log را بررسی کنید. افزایش تعداد Worker بدون حافظه کافی می‌تواند Swap و فشار بیشتر ایجاد کند. Slow Log را فعال کنید تا Script یا Stack کند مشخص شود.

۶. دیتابیس را جداگانه بررسی کنید

اگر mysqld یا PostgreSQL مصرف بالایی دارد، Process List، Slow Query Log، Lockها و Query Plan را بررسی کنید. Restart دیتابیس ممکن است علامت را موقتاً حذف کند اما Query یا Index مشکل‌دار را اصلاح نمی‌کند.

۷. فشار حافظه و Swap را بررسی کنید

کمبود RAM باعث Reclaim، Swap و افزایش کار سیستم می‌شود. به available memory، swap-in/swap-out و رویدادهای OOM توجه کنید:

free -m
vmstat 1
journalctl -k | grep -i -E 'oom|killed process'

اگر کاهش حافظه available، فعالیت مداوم Swap یا رویدادهای Killed process مشاهده می‌شود، راهنمای رفع مصرف بالای RAM و خطای OOM Killer در لینوکس را بررسی کنید.

۸. Cron، Backup و پردازش‌های پس‌زمینه

زمان‌بندی Backup، فشرده‌سازی، اسکن امنیتی، Log Rotation، Queue Worker و Updateها را با زمان افزایش CPU مقایسه کنید. Jobهای سنگین را محدود، زمان‌بندی یا با اولویت پایین‌تر اجرا کنید؛ بدون بررسی آن‌ها را حذف نکنید.

۹. اقدام اصلاحی امن

اگر سرویس در خطر است، ابتدا Rate Limit، کاهش ترافیک مخرب، توقف Job غیرضروری یا Restart کنترل‌شده Worker معیوب را در نظر بگیرید. از kill -9 به‌عنوان اولین اقدام استفاده نکنید. در صورت نیاز از TERM استفاده کنید و فرصت Shutdown صحیح بدهید.

۱۰. صحت رفع مشکل را تأیید کنید

پس از تغییر، CPU، Load، Latency، Error Rate، Queue، حافظه و دیسک را حداقل در یک بازه معنادار بررسی کنید. چند مسیر واقعی سایت و عملیات نوشتن دیتابیس را تست کنید. اگر مصرف برگشت، زمان دقیق و Metricهای قبل و بعد را مقایسه کنید.

پیشگیری

  • مانیتورینگ CPU بر اساس user/system/iowait/steal تنظیم کنید.
  • لاگ کند PHP و دیتابیس را با سیاست نگهداری مناسب فعال کنید.
  • برای ترافیک، Queue و Workerها Capacity Planning داشته باشید.
  • Deploy و Cronها را در مانیتورینگ علامت‌گذاری کنید.
  • به‌جای افزایش منابع، علت Query یا Endpoint پرمصرف را اصلاح کنید.

منابع و مستندات رسمی

آخرین بررسی منابع: ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۶